در این نوشته قصد دارم «۶ سطح تفکر» را با شما به اشتراک بگذارم؛ سطوحی که هر یادگیرنده‌ای در هر سنی باید بر آن‌ها مسلط شود.
هر یک از این ۶ سطح تفکر به سطحی متفاوت از نتایج منتهی می‌شود.
این سطوح (و نتایجی که به همراه دارند) عبارتند از:
- به‌خاطرسپاری (Remember): نشخوار و تکرار طوطی‌وار فکت‌ها
- فهمیدن (Understand): توضیح مفاهیم و فرایندها
- به‌کارگیری (Apply): حل مسائل ساده
- تحلیل‌کردن (Analyse): مقایسه مفاهیم و ساده‌سازی داده‌ها
- ارزیابی‌کردن (Evaluate): استراتژی‌چینی، اولویت‌بندی و حل مسائل پیچیده
- خلق‌کردن (Create): فرضیه‌سازی مفاهیم و زوایای دید جدید
متأسفانه بیشتر افراد در همان چند سطح اول گیر افتاده‌اند.
۳ سطح اول تفکر (به زبان ساده)
سطح ۱: به‌خاطرسپاری (Remember)
این سطح درباره حفظ کردن مطالب است: بازخوانی چندباره، بازنویسی، یادگیری طوطی‌وار و مرور مکرر صدها فلش‌کارت. اگر این‌گونه یاد می‌گیرید، قطعاً از یادگیری متنفر خواهید شد (مگر اینکه یک سایکوپات باشید!). این سطح صرفاً به بالا آوردن و نشخوار ذهنی مطالب کمک می‌کند و با ورود به دانشگاه و زندگی حرفه‌ای، به‌مرور بی‌فایده‌تر می‌شود. جالب اینجاست (و تا حدی گیج‌کننده) که با وجود اینکه نام این سطح «به‌خاطرسپاری» است، در واقع روش بسیار بدی برای به خاطر سپردن و تثبیت آموخته‌هاست… اما بعداً درباره‌اش صحبت خواهیم کرد.
سطح ۲: فهمیدن (Understand)
این مرحله زمانی است که تلاش می‌کنیم آنچه می‌آموزیم را واقعاً درک کنیم. از این سطح به بعد، نحوه تفکر شما (درون مغزتان) مهم‌تر از تکنیکی است که استفاده می‌کنید. به‌عنوان مثال، ممکن است یک کتاب درسی را باز کنید و بخوانید، اما از نظر ذهنی:
- اگر در سطح ۱ (به‌خاطرسپاری) باشید، صرفاً بارها و بارها آن را روخوانی می‌کنید تا در ذهنتان جا بیفتد.
- اگر در سطح ۲ (فهمیدن) باشید، سعی می‌کنید مفهوم را متوجه شوید تا بتوانید آن را برای دیگران توضیح دهید.
در سطح ۲ می‌توانیم به سؤالاتی پاسخ دهیم که نیازمند توضیحِ درک ما از یک مفهوم یا یک فرایند هستند.
سطح ۳: به‌کارگیری (Apply)
به‌کارگیری یعنی استفاده از آنچه آموخته‌اید برای حل مسائل. این سطح، قفل مسائل ساده را باز می‌کند؛ مسائلی که من آن‌ها را «مسائل یک‌به‌یک» می‌نامم: یک مفهوم را یاد می‌گیرید و آن مسئله فقط با همان یک مفهوم حل می‌شود. با زدن آزمون‌ها و حل تست‌های تمرینی می‌توانید به این سطح برسید. برای مهارت‌های فرایندی‌تر مثل کدنویسی، این مرحله می‌تواند نوشتن یک تابعِ بسیار پایه‌ای با چند متغیر ساده باشد.
کدام سطح بهترین است؟
برای یادگیری با راندمان بالا، باید زمانی را که در سطوح ۱ و ۲ صرف می‌کنید، کاهش دهید. نکته‌ای که باید درباره یادگیری درک کنید این است:
حافظه یک «قصد و نیت» نیست؛ یک «عارضه جانبی و پیامد» است.
فرقی نمی‌کند چقدر قصد داشته باشید چیزی را به خاطر بسپارید یا چقدر بخواهید آن را عمیق بفهمید. اینکه «چقدر تلاش می‌کنید» اهمیتی ندارد؛ مغز شما به این چیزها اهمیت نمی‌دهد. دانش عمیق و تثبیت در حافظه، زمانی به‌طور طبیعی شکل می‌گیرند که مغز ما به‌شکل کارآمد فعالیت کند. در سطوح ۱ و ۲، مغز کارآمد عمل نمی‌کند. شما وقت خود را صرف تلاش برای به‌خاطرسپاری و فهمیدن هدر می‌دهید (فقط برای اینکه در نهایت آن را فراموش کنید و حتی چندان عمیق هم درکش نکرده باشید). تفکر در سطوح بالاتر جایی است که مغز شما به‌طور خودکار و طبیعی، عمق دانش و ماندگاری آن را افزایش می‌دهد.
هفته آینده به شما خواهم گفت که به‌جای این کارها چه روشی را جایگزین کنید؛ اما در حال حاضر، باید بتوانید تشخیص دهید چه زمانی در حال تفکر در سطوح پایین هستید تا در نهایت مچ خودتان را بگیرید!
این کار را به مدت یک هفته انجام دهید:
- زمان خود را ردیابی کنید: هنگام یادگیری دقت کنید تمرکزتان کجاست. آیا ۸۰ درصد از زمان شما صرف تلاش برای به‌خاطرسپاری می‌شود؟ یا صرف تلاش برای فهمیدن؟
- سعی کنید سریع‌تر به سطح ۳ برسید: ببینید آیا می‌توانید کمی سریع‌تر از روی محتوا رد شوید و فوراً آموخته‌هایتان را در عمل پیاده کنید؟
این دو تغییر، افزایش بهره‌وری یادگیری شما را تضمین می‌کنند.
حتماً این را تمرین کنید، زیرا هفته آینده به سراغ ۳ سطح بعدی خواهیم رفت و یاد می‌گیریم که چگونه توانایی یادگیری خود را باز هم ارتقا دهیم!
پی‌نوشت: اگر اعتمادبه‌نفس کافی برای پیاده‌سازی سریع آموخته‌هایتان ندارید، اصلاً مهم نیست. شما حین به‌کارگیری، بیشتر یاد خواهید گرفت. همین که احساس کردید حدود ۵۰ تا ۶۰ درصد روی مطلب تسلط دارید، بلافاصله آن را به کار ببندید. این کار مثل تعویض دنده به سرعتی بالاتر در مغز شماست تا به شما کمک کند بسیار بهینه‌تر به خاطر بسپارید و عمیق‌تر بفهمید.
