وقت بخش دوم است؛ جایی که قرار است به سطوح ۴ تا ۶ بپردازیم. اگر بخش اول را از دست دادهاید، ابتدا بخش اول را مطالعه کرده و بعد به سراغ این بخش بیایید.
مرور سریع: سطوح ۱ و ۲ ناکارآمد هستند و سطح ۳ بهتر است. صرفاً تلاش برای حفظ کردن و فهمیدن آنچه یاد میگیرید، بدترین روش برای ایجاد یک حافظه قوی و درک عمیق است.
قدرت سطوح بالاتر تفکر
سطح ۴: تحلیل (Analyse)
تحلیل تماماً بر پایه «مقایسه و سنجش تفاوتها» استوار است؛ یعنی هر چیزی که شما را وادار کند به این فکر کنید که یک موضوع چگونه با موضوعی دیگر شباهت یا تفاوت دارد. سطح ۴ تلاش ذهنی بسیار بیشتری میطلبد، چرا که به مراتب اثربخشتر و درگیرکنندهتر است. در نتیجه (از آنجا که اغلب افراد از تلاش فکری دوری میکنند)، متفکران سطح ۴ چندان زیاد نیستند. با این حال، حتی در همین سطح نیز این افراد معمولاً جزو افراد با دستاوردهای بالا هستند و در محیطهای حرفهای به دلیل تواناییشان در سازماندهی اطلاعات و شناسایی روندهایی که دیگران از آن غافل میشوند، تقاضای کاری زیادی برایشان وجود دارد.
به عنوان یک کارفرما، میتوانم بگویم متفکران سطح ۴ کمتر از ۲۰ درصد از افرادی را تشکیل میدهند که با آنها مصاحبه کاری انجام میدهم.
سطح ۵: ارزیابی (Evaluate) – قلمرو یادگیرندگان فوقالعاده کارآمد
این سطح کاملاً متمرکز بر «قضاوت و داوری» است.
- در سطح ۴، مقایسه کردیم و تفاوتها را دیدیم؛ فهمیدیم پدیدهها چطور شبیه یا متفاوت از یکدیگرند.
- در سطح ۵ میپرسیم: «خب که چه؟ چه اهمیتی دارد؟ چرا این موضوع مهم است؟»
در این سطح، شما مدام میان مفاهیم در رفتوآمدید و از خود سؤال میپرسید. تقریباً هیچگاه مطالب را فقط برای اینکه «به زور در ذهنتان جا بیندازید»، طوطیوار تکرار نمیکنید. تفکر در سطح ارزیابی مخصوص برترین یادگیرندگان است. افرادی که به این مهارت مسلطاند، نهتنها اطلاعات جدید را سریعتر حفظ و بازیابی میکنند، بلکه پیچیدگیها و ظرافتهای مفاهیم دشوار را به سرعت درک و پردازش میکنند.
سطح ۶: خلق (Create)
سطح ۶ یعنی خلق کردن. این سطح شامل ایجاد فرضیهای است که بر اساس دانستههای فعلیتان هیچ پاسخ آمادهای برای آن وجود ندارد، اما شما در تلاشید تا آن را حل کرده و کشف کنید. سطح ۶ مهارتی است که برای تبدیل شدن به یک تصمیمگیرنده سطح بالا نیاز دارید؛ کسی که باید استراتژیها و برنامههایی را خلق کند که هیچ «کتابچه راهنما» یا دستورالعمل از پیشتعیینشدهای برای آنها وجود ندارد. در فضای آکادمیک نیز برای فعالیت به عنوان یک پژوهشگر در سطح پسادکتری به سطح ۶ نیاز خواهید داشت.
(البته برای بیشتر افراد در زندگی روزمره، رسیدن به سطح ۵ برای قرار گرفتن در میان ۱ درصد برتر عملکرد، کاملاً کافی است).
برنامه هفته آینده: چه اقداماتی انجام دهیم؟
برای این هفته، میتوانید بلافاصله ارتقای سطح تفکر خود را با اقدامات زیر آغاز کنید:
- زمانی را به چالش کشیدن خود در سطوح ۴، ۵ و ۶ اختصاص دهید: تا زمانی که ندانید تجربه حضور در این سطوح چه حسی دارد، رسیدن به آنها غیرممکن خواهد بود.
- با «بار شناختی» بالاتر کنار بیایید: سطوح ۴ به بالا نیازمند تلاش ذهنی بسیار بیشتری هستند؛ شما به این تلاش ذهنی نیاز پیدا خواهید کرد، پس به آن عادت کنید.
- زمان صرفشده در سطوح ۱، ۲ و ۳ را به حداقل برسانید: عادت کنید که بسیار زودتر از حالت عادی به سطوح بالاتر حرکت کنید.
در آینده، پس از اینکه فرصت کردید با این سطوح سازگار شوید، دو روش برای رسیدن سادهتر به این سطوح بالاتر را به شما خواهم گفت.





